De leermiddelenmarkt een duw geven!

Met de smartphone in de hand geboren en opgegroeid met speelgoed uit een 3D printer. Generatie Z leeft in een 24/7 informatiemaatschappij waarin de digitale technologie alom vertegenwoordigd is en zich razendsnel zal blijven ontwikkelen (zie dit artikel). Om een ‘inspirator van de toekomst’ te kunnen worden heeft de nieuwe generatie innovatief leermateriaal nodig dat zowel qua vorm als qua inhoud aansluit bij de huidige ontwikkelingen en de eigen leerbehoeften (http://curriculumvandetoekomst.slo.nl/).

Laat dit nu helaas precies zijn waar de crux zit. De leermiddelenmarkt is namelijk nogal vastgeroest. En, inderdaad: deze generatie Z, de leerling anno nu is de dupe van deze onbeweeglijkheid van de leermiddelenmarkt, want deze krijgt hierdoor weinig vooruitstrevende one-size-fits-all-pakketten in plaats van innovatief en gepersonaliseerd/adaptief leermateriaal.

Je zou kunnen zeggen dat de markt van de leermiddelen in het basisonderwijs gewoon werkt, want vraag en aanbod sluiten prima op elkaar aan. Kwaliteit, betrouwbaarheid, en ontzorging zijn voor scholen de belangrijkste criteria bij het inkopen van de leermiddelen. De scholen maken zich afhankelijk van hun maatje de leverancier. Heutink en de Rolf Groep domineren deze markt en geven advies aan de scholen over de leermiddelen zonder duidelijke onderbouwing, blijkt uit dit onderzoek van SEO economisch onderzoek en Oberon uit 2016. “Zij zorgen wel voor de beste leermiddelen en gebruikersgemak, dat doen ze toch al jaren. Bovendien hebben we zelf te weinig verstand van wat geschikte leermiddelen zijn” lijken scholen te zeggen. Ze zijn in slaap gesust en vragen niet spontaan om nieuwe innovatieve digitale leermiddelen. En dit komt de uitgeverijen toevallig erg goed uit, want snelle innovatie tast hun verdienmodel aan! Zij zetten dus de rem op innovatie en digitalisering van leermiddelen. Bovendien is de markt weinig toegankelijk voor nieuwe aanbieders, blijkt uit datzelfde onderzoek.

Hartstikke leuk dat de markt naar behoren werkt, maar hij werkt alleen voor de scholen, de bestaande uitgeverijen, en de twee leveranciers. Hij ‘werkt’ niet voor de leerling: de doelgroep voor wie het materiaal bedoeld is! Beweging in deze markt voor de stimulatie van innovativiteit is daarom van cruciaal belang om de leerling daadwerkelijk zich warm te kunnen laten draaien voor hun rol als inspirator van de toekomst. Het geluid dat deze markt veranderd moet worden, klinkt steeds harder en mogelijke oplossingen zijn al aangedragen en afgeschoten…

De overheid is met één van die oplossingen op de proppen gekomen. Ze wil dat de leerkrachten meer invloed krijgen zodat de huidige marktwerking doorbroken wordt. Een paar jaar geleden is ze gevraagd om zelf leermateriaal te ontwikkelen (zie dit artikel van de Telegraaf uit 2014). Leerkrachten zagen het nut wel: het laten aansluiten van het leermateriaal op de belevingswereld van hun eigen leerlingen: het leermateriaal van de uitgeverijen past als vanzelfsprekend niet in zijn geheel bij al hun leerlingen. Maar goed leermateriaal maken vraagt om een flinke mate van expertise en kost erg veel tijd. En waarom eigenlijk zelf ontwikkelen als er al zóveel materiaal is??! De overheid begreep de frustratie van de leerkrachten en wil ze nu een grote rol geven bij de curriculumontwikkeling (zie dit document van Onderwijs 2032). Maar dit is geen eenvoudige klus en de leerkrachten hebben hierbij ondersteuning en tijd nodig, waardoor vooralsnog niet veel gebeurt. De markt blijft vastgeroest!

‘De school en/of de leerkrachten zouden in een soort online supermarkt hun eigen menu moeten kunnen samenstellen’, klonk het vanuit verschillende hoeken. Helaas wordt het de scholen budgettair gezien onmogelijk gemaakt om zelf een ‘ideaal-pakket’ samen te stellen uit het aanbod van uitgeverijen en hun methoden. De volgende oplossing draagt zich dan aan: overstappen naar open content! Dat dit geen innovatief idee is, blijkt uit de vele initiatieven op het gebied van Open Education Resources (OER) en User Generated Content (UGC). Denk bijvoorbeeld aan Wikiwijsleermiddelenplein.nl, LessonUp.nl, en Wiskunjeleren.nl. Die content is in veel gevallen goedkoper dan de leermiddelen van educatieve uitgeverijen. Waarom maken scholen hier dan zo weinig gebruik van? Omdat, kort gezegd, een lesmethode veel méér is dan losse stukjes content. De open content is veel minder gestructureerd van aard dan een hele lesmethode, en mist een verbindend learning design (www.Frankwatching.com). De volgende vragen blijven bij gebruik van losse stukjes content open staan: hoe zorgen we ervoor dat alle leerdoelen worden behandeld, dat er aandacht is voor differentiatie, dat alles past binnen het jaar, dat de leerjaren goed op elkaar aansluiten, dat het materiaal aansluit bij onze visie?

Pfffff, YouKnow is erg geschrokken van de status van de leermiddelenmarkt! Was er maar een kant-en-klare oplossing voor deze vastgeroeste markt! Maar zelfs een ‘homemade’ product lijkt nog ver in het verschiet te liggen. Wat moet er dan gebeuren om deze markt een zetje te geven richting beweging? Zou er iets aan de vraagkant kunnen gebeuren? Als de scholen zich meer bewust worden van wat goed is voor hun leerling, als ze hier meer visie op krijgen, zouden ze hun vraag dan bijstellen? Kan er ook iets aan de aanbodkant gebeuren? Dat idee van een online supermarkt; veel aanbieders en dus veel content op één plek, met één overzichtelijk dashboard, klinkt als een goed uitgangspunt. Dit platform zou dan idealiter een duidelijke en allesomvattende ruggengraat hebben waaraan elke uitgeverij en leermiddelenaanbieder zijn materiaal in stukjes kan ophangen. Dan zouden scholen en leerkrachten verantwoordelijkheid moeten kunnen dragen voor (de ontwikkeling van) hun eigen visie en hun daarmee gepaard gaande verbindende learning design. En de leerkracht zou vervolgens zelf per klas, per leerling de eigen les kunnen samenstellen uit al het aanbod aan de leermiddelen die bij de visie van de school past… Zou dat kunnen werken?

YouKnow kraakt haar hersens flink over dit ingewikkelde vraagstuk. Wat zijn jullie ideeën over hoe we deze ellendige vastgeroeste leermiddelenmarkt een duw kunnen geven?

Comments are closed.